غدد و متابولیسم کودکان با تأکید بر اهمیت پیگیری منحنی رشد گفت: کوتاهی قد همیشه ناشی از عوامل ژنتیکی نیست و کاهش سرعت رشد در برخی کودکان میتواند نخستین نشانه ابتلا به بیماریهای کلیوی، گوارشی، متابولیک، هورفوقتخصصمونی یا برخی اختلالات ژنتیکی باشد.
به گزارش روابط عمومی انجمن پزشکان کودکان ایران به نقل از روزنامه مردم سالاری دکتر مرجان شکیبا، فوقتخصص غدد درونریز و متابولیسم کودکان، در سمپوزیوم «مدیریت بهینه کمبود هورمون رشد در کودکان» که در تاریخ 5 شهریورماه سال جاری در دفتر انجمن پزشکان کودکان ایران برگزارشد اظهار کرد: رشد کودک یک فرآیند پویاست و برای قضاوت درباره طبیعی یا غیرطبیعی بودن آن نمیتوان تنها به یک بار اندازهگیری قد اکتفا کرد، بلکه سرعت رشد و مسیر حرکت کودک روی منحنی رشد باید در طول زمان مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: ممکن است کودکی در زمان مراجعه روی محدودهای به ظاهر طبیعی از منحنی رشد قرار داشته باشد، اما وقتی سابقه رشد او را بررسی میکنیم، متوجه شویم که یک یا دو سال قبل در صدک بالاتری قرار داشته است. بنابراین گاهی آنچه اهمیت دارد نه عدد فعلی قد، بلکه تغییر مسیر رشد کودک است.
شکیبا ادامه داد: حتی زمانی که والدین میگویند فرزندشان طی یک سال رشد نکرده یا قد او تغییر محسوسی نداشته است، باید این نگرانی مورد توجه قرار گیرد. اگر برای نخستین بار کودک را ویزیت میکنیم و اطلاعات قبلی در اختیار نداریم، ممکن است نتوانیم فقط بر اساس قد فعلی درباره روند رشد او قضاوت کنیم.
هر کوتاهی قدی کمبود هورمون رشد نیست
این فوقتخصص غدد و متابولیسم کودکان با بیان اینکه علل متعددی میتوانند موجب اختلال رشد شوند، گفت: کوتاهی قد را نباید بلافاصله معادل کمبود هورمون رشد دانست. پیش از رسیدن به چنین تشخیصی، لازم است علل مختلف سیستمیک، تغذیهای، هورمونی، ژنتیکی و اسکلتی بررسی شوند.
وی افزود: سوءتغذیه، بیماریهای مزمن کلیوی، بیماریهای قلبی، بیماریهای مزمن ریوی، کمخونیهایی مانند تالاسمی، دیابت با کنترل نامناسب، بیماریهای متابولیک و اختلالات سیستم ایمنی همگی میتوانند بر روند رشد کودک اثر بگذارند.
شکیبا توضیح داد: هنگامی که یک ارگان بدن با بیماری مزمن درگیر است، این بیماری برای بدن هزینه ایجاد میکند و میتواند منابع مورد نیاز برای رشد را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل تقریباً بیماری مزمن در هر یک از سیستمهای بدن میتواند با اختلال رشد همراه شود.
اختلال رشد گاهی اولین نشانه بیماری کلیوی است
وی با اشاره به برخی نمونههای بالینی اظهار کرد: گاهی کودک فقط به دلیل اختلال رشد به پزشک مراجعه میکند و خانواده هیچ علامت مهم دیگری را گزارش نمیکند، اما بررسیهای آزمایشگاهی در نهایت وجود یک بیماری زمینهای را آشکار میکند.
شکیبا به نمونه کودکی چهار ساله اشاره کرد که با اختلال رشد مراجعه کرده بود و گفت: در بررسیهای آزمایشگاهی این کودک، اختلالات الکترولیتی مشاهده شد و ارزیابیهای تکمیلی در نهایت به تشخیص یک اختلال کلیوی منجر شد. با درمان بیماری اصلی، وضعیت رشد نیز بهبود پیدا کرد، بدون اینکه نیازی باشد مشکل کودک را از ابتدا به کمبود هورمون رشد نسبت دهیم.
وی همچنین به مورد دیگری اشاره کرد که خانواده تنها به دلیل اختلال رشد کودک مراجعه کرده بودند، اما آزمایشها افزایش قابل توجه کراتینین و بررسیهای بعدی وجود بیماری کلیوی را نشان داد.
شکیبا تأکید کرد: بیماریهای کلیوی در کودکان همیشه با علائم واضح همراه نیستند و گاهی اختلال رشد یکی از نخستین تظاهرات آنهاست.
سلیاک میتواند پشت کوتاهی قد پنهان باشد
این فوقتخصص غدد کودکان بیماریهای گوارشی را از دیگر علل قابل بررسی در کودکان دچار اختلال رشد دانست و گفت: بیماری سلیاک یکی از مواردی است که باید در ارزیابی برخی از این کودکان مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به نمونه یک دختر ۱۱ ساله که به دلیل اختلال رشد مراجعه کرده بود، افزود: شکایت اصلی این کودک کاهش اشتها و اختلال رشد بود، اما بررسیهای تکمیلی و ارزیابیهای گوارشی در نهایت بیماری سلیاک را مطرح کرد و پس از درمان و اصلاح وضعیت تغذیهای، شرایط رشد کودک نیز بهبود یافت.
افزایش وزن همراه با کاهش رشد قدی را جدی بگیرید
شکیبا با اشاره به علل هورمونی اختلال رشد گفت: کمکاری تیروئید یکی از بیماریهایی است که میتواند موجب کاهش سرعت رشد شود و معمولاً با تأخیر در بلوغ نیز همراه است.
وی افزود: از سوی دیگر، اگر کودکی در حال افزایش وزن باشد اما همزمان سرعت رشد قدی او کاهش پیدا کند، این الگو نیازمند توجه ویژه است و بر اساس علائم بالینی باید احتمال برخی بیماریهای غدد درونریز از جمله سندرم کوشینگ نیز بررسی شود.
به گفته وی، کوشینگ در کودکان ممکن است بهخصوص در مراحل ابتدایی با علائم کمتری نسبت به بزرگسالان بروز کند و به همین دلیل توجه به ترکیب افزایش وزن و کاهش سرعت رشد قدی اهمیت دارد.